ପଣାଜୀ: “ସଲାମ୍ ବମ୍ବେ!’, “ଖାମୋଶୀ’ ଏବଂ “ୱେଲକମ୍’ ଭଳି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ନିଜର ବହୁମୁଖୀ ଅଭିନୟ ଓ ଦମଦାର୍ ଉପସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ବରିଷ୍ଠ ଅଭିନେତା ନାନା ପାଟେକରଙ୍କ ଗୁରୁବାର ଭୋର ସମୟରେ ଗୋଆସ୍ଥିତ ବାସଭବନରେ ପରଲୋକ ଘଟିଛି। ତାଙ୍କୁ ୭୫ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା। ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ହୃଦ୍ଘାତ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଉଛି। ପଣାଜୀ ନିକଟସ୍ଥ ଡୋନା ପାଉଲା ସ୍ଥିତ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟରେ ସେ ଅଚେତ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଘରୋଇ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଉକ୍ତ ଡାକ୍ତରଖାନାର ବରିଷ୍ଠ ଡାକ୍ତର ଶେଖର ସାଲକର କହିଛନ୍ତି। ୪୫ ମିନିଟ୍ ଧରି ସିପିଆର୍ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ସମ୍ଭବ ହୋଇନଥିଲା ଏବଂ ସକାଳ ୫ଟା ୧୦ ମିନିଟ୍ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣାରେ ଏକ ମେଡିକୋ-ଲିଗାଲ୍ ମାମଲା ରୁଜୁ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଶବ ବ୍ୟବଚ୍ଛେଦ କରାଯିବ ବୋଲି ସେ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି। ପାଟେକରଙ୍କ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ଦେଇଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଭୋର ପ୍ରାୟ ୩ଟା ୩୦ ମିନିଟ୍ ସମୟରେ ଅଭିନେତା ଜଣକ ତାଙ୍କୁ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଅସୁସ୍ଥ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି। ସାଲକର କହିଛନ୍ତି, ବନ୍ଧୁଜଣକ ସକାଳ ୪ଟା ସମୟରେ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଖି ପାଟେକରଙ୍କ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟକୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ; ପାଟେକର ସେଠାରେ ଜଣେ କେୟାରଟେକରଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲେ। କେୟାରଟେକର ତୁରନ୍ତ ଘରୋଇ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଏକ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। ସାଲକର କହିଛନ୍ତି, ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଭିତରେ ହିଁ ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ପାଟେକରଙ୍କ ବାସଭବନ ଡାକ୍ତରଖାନାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୫ ମିନିଟ୍ ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଅଣାଯିବା ପରେ ଡାକ୍ତରମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସକାଳ ୫ଟା ୧୦ ମିନିଟ୍ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ରାୟଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ମୁରୁଦ-ଜଞ୍ଜିରା ସ୍ଥିତ ଏକ ମରାଠୀ ପରିବାରରେ ବିଶ୍ୱନାଥ ପାଟେକରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ଜଣେ କଳାକାର ଭାବେ ନିଜ ପ୍ରତିଭାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିବାରୁ ସେ ପ୍ରାୟତଃ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଏହାର ଶ୍ରେୟ ଦେଉଥିଲେ। ନିଜର ଗମ୍ଭୀର ଅଭିନୟ ଶୈଳୀ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଳାପ କହିବା ଢଙ୍ଗ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ପାଟେକର, ଛୋଟ ଛୋଟ ଭୂମିକାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିଜ ଯୁଗର ଅନ୍ୟତମ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାସମ୍ପନ୍ନ ମୁଖ୍ୟ ଅଭିନେତା ଭାବେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ। ପାଟେକର ୧୯୭୮ ମସିହାରେ “ଗମନ୍’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସିନେମା ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଛୋଟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୮୯ ମସିହାରେ “ପରିନ୍ଦା’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ “ଆନ୍ନା’ ନାମକ ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର ଭୂମିକାରେ ତାଙ୍କର ଅଭିନୟ ତାଙ୍କୁ ସାରା ଦେଶରେ ଖ୍ୟାତି ଆଣିଦେଇଥିଲା। ଏହି ଭୂମିକା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ। ୧୯୯୦ ଦଶକରେ, ସେ ଏକାଧିକ ସ୍ମରଣୀୟ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ। “ପ୍ରହାର’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ – ଯାହାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜେ ଦେଇଥିଲେ – “ମେଜର ଚୌହାନ’ ଭୂମିକାରେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୟ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଶଂସା ଲାଭ କରିଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ “ତିରଙ୍ଗା’ରେ ଜଣେ ଦେଶପ୍ରେମୀ ନାୟକ ଏବଂ “କ୍ରାନ୍ତିବୀର’ରେ “ପ୍ରତାପ ନାରାୟଣ ତିଲକ’ ଭୂମିକା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। “ଖାମୋଶୀ’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ପାଟେକର ନିଜ ଅଭିନୟର ବିବିଧତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ; ଏଥିରେ ସେ ଏପରି ଏକ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଯିଏ ନା ଶୁଣିପାରୁଥିଲେ ନା କହିପାରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୂମିକା ସେହି ଧାରଣାକୁ ଭୁଲ୍ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲା ଯେ ସେ କେବଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ବା ଉଗ୍ର ସ୍ୱଭାବର ଚରିତ୍ର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ଝାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର “ରାଜନୀତି’ରେ ଜଣେ ଚତୁର ରାଜନେତା ଭାବରେ ସେ ଆଉ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଭିନୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ନିଜ କ୍ୟାରିୟର ମଧ୍ୟରେ ପାଟେକର ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର, ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ରାଜନେତାଙ୍କ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକାକୁ ସହଜରେ ରୂପାୟିତ କରିଥିଲେ। ଅଭିନୟ ବ୍ୟତୀତ ସେ ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ ଲେଖକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ “ପରିନ୍ଦା’, “କ୍ରାନ୍ତିବୀର’ ଏବଂ “ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀ’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ତିନୋଟି ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେଶର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ “ପଦ୍ମଶ୍ରୀ’ ମଧ୍ୟ ପାଇଥିଲେ।
ନାଟକ ଏବଂ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅବଦାନ
ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ପାଟେକର ମରାଠୀ ଏବଂ ହିନ୍ଦୀ ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ନାଟକରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ। ମଞ୍ଚରେ କାମ କରିବା ଫଳରେ ତାଙ୍କର ସେହି ଦୃଢ଼ ସଂଳାପ କହିବାର ଶୈଳୀ ଏବଂ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିନୟ ଦକ୍ଷତା ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଭିନୟର ପରିଚୟ ପାଲଟିଥିଲା। “ପୁରୁଷ’ ଏବଂ “ହମିଦାବାଇ କି କୋଠି’ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ଲୋକପ୍ରିୟ ନାଟକ; ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଫଳତା ପାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ନାଟକ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲେ। ସେ ସରକାରୀ ନୀତି ବିଷୟରେ ଖୋଲାଖୋଲି ମତ ରଖିବା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ। ଚାଷୀଙ୍କ ସମସ୍ୟା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ୨୦୧୫ ମସିହାରେ, ସେ ଏବଂ ଅଭିନେତା ମକରନ୍ଦ ଅନାସପୁରେ ମିଳିତ ଭାବେ “ନାମ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଚାଷୀଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଆସୁଛି।
ବିବାଦ ଏବଂ ଆଇନଗତ ମୁକ୍ତି
ପାଟେକରଙ୍କ କ୍ୟାରିୟର ମଧ୍ୟ ବିବାଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୧୮ ମସିହାରେ, ଅଭିନେତ୍ରୀ ତନୁଶ୍ରୀ ଦତ୍ତା ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନର ଅଭିଯୋଗ ଆଣିଥିଲେ; ଏହି ଘଟଣାଟି ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବେ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସୁଟିଂ ସେଟ୍ରେ ଘଟିଥିବା କୁହାଯାଇଥିଲା। ଅଭିନେତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଏଫ୍ଆଇଆର୍ ରୁଜୁ କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଏହି ଅଭିଯୋଗକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଆସିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ଅଭାବରୁ ଏହି ମାମଲା ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଇଥିଲା। ପାଟେକରଙ୍କ ପରିବାରରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପୁଅ ମଲହାର ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଶୋକ
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ପାଟେକରଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଶୋକ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। “ଶ୍ରୀ ନାନା ପାଟେକର ଜୀଙ୍କ ଭଳି ତୀବ୍ରତା, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଏବଂ ଅନନ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତି ବହୁତ କମ୍ ଅଭିନେତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲା। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂମିକାରେ ଅସାଧାରଣ ବିବିଧତା ଓ ସୃଜନଶୀଳତା ଆଣିଥିଲେ ଏବଂ ଆମକୁ ଏପରି ଚରିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ଯାହା ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧରି ମନେରହିବ। ନିଜର ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ ମତାମତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ; ନିଜ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ସେ କେବେ ବି କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରୁନଥିଲେ,’ ବୋଲି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ “ଏକ୍ସ’ ରେ ଏକ ପୋଷ୍ଟରେ କହିଛନ୍ତି। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, “ହିନ୍ଦୀ ଓ ମରାଠୀ ସିନେମା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରୀ ନାନା ପାଟେକରଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗ ଏକ ଗଭୀର ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ତାଙ୍କ ପରିବାର, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରଶଂସକଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ସମବେଦନା। ଓମ୍ ଶାନ୍ତି।’ ପାଟେକରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ପରେ ରାଜନେତା, ଅଭିନେତା ଏବଂ କ୍ରୀଡ଼ା ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଜ୍ଞାପନ କରିଛନ୍ତି। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଫଡ଼ନଭିସ୍ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ “ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ହୃଦୟବିଦାରକ’ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସହ ମରାଠୀ ଓ ହିନ୍ଦୀ ସିନେମାରେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଏବଂ “ନାମ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍’ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଡି.କେ. ଶିବକୁମାର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦମଦାର ଅଭିନୟ ଓ ସମାଜସେବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବତନ କ୍ରିକେଟର ଶିଖର ଧାୱନ ପାଟେକରଙ୍କୁ “ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଭା’ ବୋଲି କହିଥିବା ବେଳେ ଅଭିନେତ୍ରୀ କଙ୍ଗନା ରାନାୱତ ଏହି ଖବରକୁ “ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦ’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ରାମ ଗୋପାଳ ବର୍ମା ଏବଂ ଜୁନିୟର ଏନଟିଆର ସମେତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାରକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। “ୱେଲକମ୍’ ଭଳି ବ୍ଲକବଷ୍ଟର କମେଡି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ପାଟେକରଙ୍କ ସହ କାମ କରିଥିବା ଅଭିନେତା ଅକ୍ଷୟ କୁମାର କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେଟ୍ରେ ବିତାଇଥିବା ସମୟର ଅନେକ ସ୍ମୃତି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସର୍ବଦା ସ୍ଥାନ ପାଇ ରହିବ। ଅକ୍ଷୟ “ଏକ୍ସ’ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, “ନାନା ଜୀଙ୍କ ବିୟୋଗ ଖବର ଶୁଣି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ। ସେ ସେହି ବିରଳ ଅଭିନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ ଯାହାଙ୍କୁ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲା। ସେହି ସ୍ୱର, ସେହି ତୀବ୍ରତା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଭିନୟରେ ସେହି ସଚ୍ଚୋଟତା… ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଆରା ଥିଲେ।’ “ହାଉସ୍ଫୁଲ୍ ୫’ପାଇଁ ପାଟେକରଙ୍କ ସହ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ କାମ କରିଥିବା ଏହି ଅଭିନେତା ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି, “ନାନା ଜୀ ପ୍ରକୃତରେ ଅନନ୍ୟ ଥିଲେ। ଆପଣ ଆଉ ନାହାନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା କଷ୍ଟକର। ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ପାଇଁ ଧନ୍ୟବାଦ। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିକୁ ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।’ ଅଭିନେତା ଆର. ମାଧବନ କହିଛନ୍ତି ଯେ ୧୯୯୧ ମସିହାର ସମାଲୋଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର “ପ୍ରହାର: ଦ ଫାଇନାଲ୍ ଆଟାକ୍’ରେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୟ ଦେଖି ସେ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ଓ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ।
About the Author
